Thor en de zeven moessons
Blog

Thor en de zeven moessons

By Patrick de Groot on

Code geel!

Het was deze zomer weer regelmatig raak, en misschien komt het nog wel een paar keer. Code geel… Code oranje zelfs af en toe. De provincies worden plat gebeukt door hagel, geëlektrocuteerd door bliksem, weggespoeld door waanzinnige hoeveelheden regen. Regen, die ik alleen maar van verre vakanties ken. Regen zoals moessons naar beneden stromen! En ik weet niet of u dat ook heeft, maar ik ken dit toch niet zo uit mijn jeugd. Tuurlijk regende het dan ook wel eens in de zomer, de Nederlanders klagen niet voor niets steen en been over hun zomers. Maar niet zo… Dit is toch wel speciaal… En of dat klimaatverandering is: ach, ik ben geen klimatoloog, ik kan daar weinig zinnigs over zeggen. Laten we het in de goede Germaanse traditie gewoon een groots gevecht noemen tussen Thor ofwel Donar, de god van het weer, en de andere goden. Ze gaan er stevig tegenaan…

Wat u waarschijnlijk ook wel gezien hebt, net als ik, is dat onze landschappen maar matig om kunnen gaan met dat weer. Vooral de extreme regen is dan een groot probleem. Ik woon in het centrum van Utrecht, een stedelijk landschap dus, en ik heb mijn straat deze zomer al weer twee keer zien veranderen in een wild stromende rivier. Dat verwacht je toch in Bangladesh of zo? Maar blijkbaar is dat ook onze realiteit geworden…

Dat blijft zo…

Dit gaan we dus vaker zien. Onze rioleringsstelsels zijn hier duidelijk niet op ontworpen, en ze ‘even dubbel uitvoeren’ lijkt me niet echt haalbaar. We moeten dus IN het landschap met dat water omgaan. We moeten het water vast houden, en veel geleidelijker aan het riool afgeven. En zo te zien moeten we daar ook heel rap stappen mee maken, want het probleem is er nu al en de oplossingen komen pas later.

Water in het landschap… Dat betekent dat we het langer vast moeten houden, voordat het naar het riool gaat. Minder gesloten verharding is een deeloplossing. Groene daken! Het aanleggen van meer open water of van ‘wadi’s’, die droog liggen als het niet nodig is, maar waterbergend zijn als het moet. Dat soort dingen. Niet dat dat overigens bij mij in de straat zou passen, er is helemaal geen plek voor een wadi of voor een gracht.

En nu wij!

Wat me daarin opvalt als geo-mens, is dat dat eigenlijk gewoon een vrij standaard ruimtelijk probleem is. Dit is een ruimtelijk probleem, en ik meen me te herinneren dat ‘wij’ als geo-mensen daar ook heel erg goed mee om kunnen gaan. Wij kunnen dat vastleggen, monitoren, doorrekenen, analyseren, oplossen. Daar waren wij toch van? Verbeter me als u dat nodig vindt, maar ik heb het gevoel dat de geo wereld te weinig wordt betrokken bij dit probleem, door de klimatologen, hydrologen, meteorologen en andere relevante –ogen. En andersom: ik heb ook niet het gevoel dat we zelf doorhebben dat wij daar aan kunnen bijdragen. Wij hebben hier een relevante mening over en we kunnen relevante expertise inbrengen. We moeten er maar eens wat harder mee aan de slag, met die thematiek.

Want wat kunnen we dan doen? Welnu: We kunnen dat waterprobleem allereerst eens heel erg goed modelleren. U dacht dat dat er allemaal al was? Dat valt nogal tegen. Er zijn toch watermodellen, in omgevingen als SOBEK en 3Di en zo? Klopt. Maar die zijn nog best vrij grofmazig. Dat moet er ook zijn, daar is niks mis mee, maar de afstroom van water door mijn straat, vraagt om een modellering van de stoepranden. Van de verkeersdrempels. Van de bolling van het wegdek. Als je dat soort details niet hebt, weet je te weinig. En om meteen maar een mythe door te prikken: met AHN als hoogtebestand gaan we dat dus ook niet afdoende kunnen modelleren. AHN ontbeert twee dingen: de ruimtelijke resolutie is te laag. De sampling afstand moet kleiner zijn, om dit te modelleren. En het ontbeert nog een andere resolutie, namelijk de temporele. Eens in de tien jaar een nieuw bestand is gewoon te weinig. We hebben jaarlijks een update nodig. Als een ploegvoor in een akker al een enorm effect heeft op de water stroomrichting en het bergend vermogen, dan moet je die ploegvoor ook kunnen modelleren. AHN gaat je dat niet bieden.

En nu praktisch…

We kunnen uit stereo luchtfoto’s elk jaar hoogtebestanden berekenen met hoge ruimtelijke en temporele (want jaarlijks…) resolutie. Dat geeft je die bolling van de weg, en als de weg opnieuw bestraat wordt heb je die nieuwe info volgend jaar ook. Dat geeft ons ook informatie over de hellingshoek van de daken. Wist u dat een groen dak  -wat een zéér positief effect heeft op de geleidelijke afgifte van water aan het riool- het beste gedijt bij een hellingshoek van 5%? Bij echt platte daken ontstaan er afstroomproblemen en moet er gedraineerd worden. Bij grotere hellingshoeken moeten er terrassen worden gebouwd. Maar dat kunnen wij toch berekenen, wij zijn daar toch goed in als geo mensen?

Een ander groot vraagstuk is of oppervlakte verhard of onverhard is. En als het verhard is, of het dan halfgesloten verharding is of gesloten verharding. Dat zijn parameters waar we met remote sensing concrete antwoorden op kunnen krijgen. We kunnen toch bepalen of de grond bezaaid ligt met betonklinkers of met een grasperkje, ook in de achtertuinen waar geen enkele basisregistratie iets over zegt? We hebben alle middelen in de hand om een verhardingspercentage modelleren.

En daarnaast hebben we natuurlijk nog vector datasets met oppervlaktewater, met grondwatertrappen, met bodemsoorten, met vanalles. En wij waren toch die meesters van het samenvoegen van datasets om er chocolade uit te bakken? Wij konden toch de locatie als foreign key gebruiken om onvergelijkbare datasets toch te vergelijken? Dat was toch ons vakgebied? Wij kunnen volgens mij bepalen wat het effect is van een open of gesloten verharding op een bepaalde grondsoort met een bepaalde grondwatertrap, wij berekenen dat zo met wat goeie GIS queries.

Geo to the rescue!

Het wordt hoog tijd dat wij als ‘geoërs’ die discussie een beetje mee gaan oppakken. Anderen snappen dat water misschien beter, dat geloof ik wel. Maar wij zijn een volwaardig gesprekspartner in die discussie. Wij kunnen heel concrete deelantwoorden aan die discussie aanbieden. En dat moeten we maar eens rap gaan doen ook. Want Thor is voorlopig nog niet klaar met het inzetten van moessons als wapen, dat wordt waarschijnlijk alleen maar erger de komende jaren…